Gipertoniya — sabablari, belgilari, kasallik bosqichlari va davolash

Bugungi kunda yuqori qon bosimi yurak-qon tomir tizimining eng keng tarqalgan kasalliklaridan biri hisoblanadi. Kasallik qon bosimi oshishi bilan namoyon bo’ladi va ko’pincha 140/90 dan oshib ketadi.

Yurak-qon tomir kasalligi sohasidagi ko’plab ekspertlarning fikricha, gipertoniya tez-tez qon aylanishi buzilishlari natijasida sodir bo’ladi. Yurak etishmovchiligi ham sabablar ro’yxatiga kiradi va gipertoniya bemorlarda ikkilamchi kasalliklarni rivojlanitirishi mumkin, masalan insult, yurak xuruji.

Gipertoniya - yuqori arterial qon bosimi

Yuqori arterial qon bosimi qon tomirlariga salbiy ta’sir ko’rsatadi, chunki ular qisqa vaqt davomida birdan torayadi. Juda kuchli bosimda esa ba’zi qon tomirlar bardosh bera olmay yoriladi va ichki qon ketish kuzatiladi. Gemorragik infarkt elastikligi yo’qolgan va sinuvchanlikka moyil bo’lgan tomirlar joylashgan organlarda sodir bo’ladi.

Gipertoniya kasalligi haqida

Gipertoniya— qon tomirlarning nerv-funksional faoliyati buzilishi natijasida kelib chiqadigan kasallikdir. Kasallik asosan 40 yoshdan kattalarda uchraydi, lekin so’nggi yillarda yoshlarda ham tez-tez kuzatilishi qayd qilinmoqda. Gipertoniyadan ayollar ham, erkaklar ham bir xil aziyat chekishadi. Bu kasallik yurak-qon tomir tizimi kasalliklari bilan kasallangan odamlar ichida etakchi o’lim sabablaridan hisoblanadi.

Necha o’n yilliklar davomida olimlar bu kasallikni o’rganish bilan band. Tadqiqotlarga ko’ra, gipertoniya sayyoramizdagi nogironlikning asosiy sabablaridan biridir. Statistik ma’lumotlarga ko’ra, arterial gipertoniyada kech yordam ko’rsatilganda bemorlarning ahvoli juda og’irlashishi, hatto o’lim kuzatilishi mumkin.

Gipertoniya alomatlari

Gipertoniyaning asosiy simptomi bu miya tomirlarining spazmi va torayishi tufayli bosh og’rig’i bo’lishidir. Shuningdek, ko’pincha quloqlarda shovqin, ko’rish o’tkirligining susayishi, holsizlik, uyquning buzilishi, bosh aylanishi, boshda og’irlik hissi, yurak urishining tezlashishi namoyon bo’ladi. Bu alomatlar kasallikning erta bosqichida seziladi. Keyinchalik yurakning uzoq vaqt davomida zo’riqib ishlashi tufayli yurak yetishmovchiligi yuzaga keladi.

Bundan tashqari, ko’plab kasallarda quyidagi alomatlar uchraydi:

  • Osonlikcha burun qonashi;
  • Qayt qilish;
  • Uyqusizlik;
  • Xotira buzilishi;
  • Har qanday jismoniy faollikdan terining qizarishi;
  • Ko’zdagi kuchli bosim (bemor atrofga qaraganda ko’zlarda og’riq paydo bo’ladi, shuning uchun ular dam olishni va ko’zlarini yopiq tutishni afzal ko’rishadi);
  • Tez yurak urishi;
  • To’qimalrada shishlar paydo bo’lishi;
  • Charchoq.

Gipertoniya kelib chiqishi sabablari va ta’sir etuvchi omillar

Kasallikning rivojlanish sababi uzoq vaqt davomida stress va tushkunlik holatida yurish, tez-tez psixologik zo’riqshlardir. Ko’pincha bularni doimiy emotsional taranglikni talab etadigan ish faoliyati keltirib chiqaradi. Yana miya chayqalishiga uchragan bemorlarda ham kasallik rivojlanishi xavfi yuqori bo’ladi. Irsiy moyillik ham sabablar qatorida: agar inson avlodida bu kasallik uchragan bo’lsa, unda rivojlanish xavfi bir necha barobarga ortadi.

Kasallik rivojlanishiga ta’sir o’tkazuvchi omillardan asosiysi bu kamharakatchanlikdir. Yosh o’tib borgani sari insonlarda ateroskleroz rivojlanishi va qon tomirlardagi o’zgarishlar bo’layotgan paytda gipertoniyaning rivojlanishi vaziyatni jiddiylashtirib, ateroskleroz rivojlanishini yanada kuchaytiradi. Bu hayot uchun o’ta xavfli hisoblanadi, chunki toraygan qon tomirlar orqali miya, yurak, buyraklarning bir qismiga qonning bormay yoki yetarli bormasligi kuzatiladi. Agar qon tomir devorlarida tromb va xolesterin to’planmalari bo’lsa ular kuchli bosim vaqtida ajralib, kapillyar qon tomirlarda tiqilib, qon o’tishiga to’sqinlik qiladi. Bu holda miokard infarkt yoki insult yuzaga keladi.

Ayollarda gipertoniya rivojlanishiga sabab menopauza davridagi gormonal o’zgarishlar bo’lishi mumkin. Tuz, yoki aniqrog’i, unda mavjud natriy, shuningdek chekish, spirtli ichimliklarni suiiste’mol qilish, semizlik ham yurak-qon tomir tizimiga bosim o’tkazadi.

Umumiylashtirib olsak, gipertoniya rivojlanishiga ta’sir etuvchi omillar quyidagilardan iborat:

  • Ortiqcha vazn, metabolik kasalliklar, endokrin kasalliklar, harakatsiz turmush tarzi;
  • Muntazam emotsional stresslar, ruhiy tushkunlik, fojeali voqealarni boshdan o’tkazish, yaqin insonlarni yo’qotish;
  • Biznesdagi, ishdagi muammolar tufayli kuchli asab tarangligi;
  • Bosh miya jarohatlari (avtohalokat, yiqilish, gipotermiya);
  • Yurak-qon tomir tizimiga  salbiy ta’sir bor surunkali kasalliklari (qandli diabet, podagra, revmatoid artrit);
  • Genetik moyillik;
  • Virusli va yuqumli kasalliklar (meningit, sinusit, gaymorit);
  • Qon tomirlarida yosh bilan bog’liq o’zgarishlar;
  • Qonda xolesterin miqdorining yuqori bo’lishi, natijada qon tomir devorlarida to’planmalar hosil bo’ladi;
  • Menopauza davrida bo’lgan, 40 yoshdan o’tgan ayollar (tananing muhim gormonal o’zgarishlar paytida ko’pincha yashirin kasalliklar rivojlana boshlaydi va ular gipertoniya rivojlanishiga ta’sir ko’rsatishi mumkin);
  • Zararli odatlar (chekish, spirtli ichimliklar ichish, me’yordan ortiq qahva iste’mol qilish);
  • Kun davomida ko’p miqdorda tuz iste’mol qilish;
  • Qonda adrenalinning oshirish;
  • Kompyuter qarshisida uzoq vaqt o’tirish;
  • Harakatsiz turmush tarzi;
  • Ochiq havoda kam yurish va hokazo.

Gipertonik kriz nima?

Gipertonik kriz — kasallik cho’qqisining namoyon bo’lishidir. Qon bosimi tezda ko’tariladi, yuqorida keltirilgan belgilarning hammasi kuzatiladi, yana bemorlarda ko’ngil aynishi, qusish, terlash, ko’zning qorong’ilashishi yuzaga keladi. Bunday krizalar bir necha daqiqadan bir necha soatgacha kuzatilishi mumkin. Yurak urishi sezilarli darajada tezlashadi, bemorda qo’rquv va hayajon paydo bo’ladi. Bu holatda yonoqlar qizaradi, siydik va najas ajratish nazorati yo’qoladi. Ko’pincha kunning ikkinchi yarmida yoki kechqurun yuzaga keladi.

Gipertonik krizning yana bir ko’rinishi uzoq vaqt davomida shakllanadi va u bemorga 4-5 soat, hatto bir necha sutka davomida azob berishi mumkin. Bu holat kasallikning oxirgi bosqichlarida namoyon bo’ladi va arterial qon bosiming ko’tarilish fonida yuzaga keladi. Bunday vaqtda bemorda miya faoliyatining, hususan nutqning va tana oxirlarida sezuvchanlikning pasayishi yuzaga keladi.

Gipertoniyaga tashxis qo’yish

Bemorga aniq tashxis qo’yish uchun shifokor bir nechta laboratoriya tahlillari va apparat tekshiruvlari o’tkazishi kerak bo’ladi. Tashxisning maqsadi kasallikning bosqichi va gipertoniya darajasini aniqlash hisoblanadi. Ushbu ma’lumotlar bilan shifokor samarali davolash usulini tanlash imkoniyatiga ega bo’ladi.

Kasallikning dastlabki bosqichlari yashirin kechganligi bois ko’p bemorlar shifokor huzuriga kech tashrif buyurishadi. Kasallikni butunlay davolash juda mushkul hisoblanadi, shuning uchun bemorlar sabr-toqatga ega bo’lishlari kerak, zero kasallik ularga qolgan butun umrlari davomida hamrohlik qilishi mumkin. Shuning uchun kasallikni o’z vaqtida oldini olish, biron belgilar paydo bo’lsa shifokor ko’rigidan o’tish zarur.

Uy sharoitida har bir inson o’z qon bosimini muntazam o’lchab turishi kerak, eng optimal ko’rsatkich 120/80 mm sim.ust (keyinchalik birlik) ga teng, yoshi kattalar uchun 130/90. Atrof-muhit ta’siri yoki jismoniy faollik natijasida bosim 5-10 birlikka ortishi mumkin.  Quyi va yuqori bosim o’rtasidagi juda katta farq ham havotir uchun belgi bo’ladi — odatda bu ko’rsatkich 50 birlikdan oshmasligi kerak. Agar qon bosimining tez-tez o’zgarishi kuzatilsa, shifokor bilan uchrashish tavsiya etiladi.

Gipertoniya bosqichlari

Zamonaviy tibbiyot arterial gipertoniyani 3 bosqichlarini farqlaydi:

1 bosqich — Qon bosimi 140-159 / 90-99 mm sim.ust oralig’ida bo’ladi. Qon bosimi vaqti-vaqti bilan me’yorga kelishi va yana ko’tarilishi mumkin;

2-bosqich— Qon bosimi 160-179 / 100-109 mm sim.ust oralig’ida. Arterial qon bosimi tez-tez ko’tarilib turadi va kam hollarda me’yorga tushadi.

3 bosqich— bosim 180/110 mm sim.ust. dan yuqori ko’tariladi. Bosim doimiy ravioshda yuqori bo’ladi va uning pasayishi yurak kasalliklari tufayli yuzaga keladi.

Qanday qilib gipertoniyani davolash mumkin?

Kasallikni davolashda malakali shifokor har bir bemor uchun alohida-alohida dorilar bilan davolash kursini tanlaydi. Ko’p hollarda quyidagi dorilar buyuriladi:

  • Tiazid diuretiklar — bu dorilar organizmda suyuqlik darajasini kamaytiradi va natijada qon bosimi pasayadi;
  • Sartanlar(angiotenzin II retseptorlari blokatori ) — 1990-yillardan buyon ishlatiladi. Zamonaviy dorilar qatoriga kiradi, bir martalik qabuldan keyin  24 soat davoimda qon bosimini me’yorda ushlaydi;
  • Kalsiy antagonistlari — yurak anomaliyalari, aritmiyalar, stenokardiya va miya aterosklerozi kuzatilganda tayinlanadi;
  • Beta-adrenoblokatorlar — yurak ritmini normallashtiradi;
  • Alfa-adrenoretseptor bokatorlari — qon tomirlarni juda ehtiyotkorlik bilan kengaytiradi.

Davolash paytida bemorlar har qanday stress yoki hissiy zo’riqishdan yiroq bo’lganlari ma’qul. Bemorlar ochiq havoda: hovuz atrofida, bog’da, o’rmonda sayr qilishlari tavsiya etiadi. To’g’ri ovqatlanish gipertoniyani muvaffaqiyatli davolashda muhim hisoblanadi.

Ovqatlanish tartibi

Avvalo, kundalik ratsiondan «yomon» xolesterin va ko’p miqdorda tuz saqlagan mahsulotlarni chiqarib tashlash kerak. Ularga:

  • Yog’li go’sht;
  • Charvi;
  • Qovurilgan ovqatlar;
  • Dudlangan mahsulotlar;
  • Tuzlamalar kiradi.

Tandirdan uzilgan yangi non o’rniga bir-ikki kun turgan nonni iste’mol qilish foydalidir. Kundalik ratsionga servitamin, minerallarga boy bo’lgan va kasallikka qarshi kurashishga yordam beruvchi mahsulotlardan ko’proq kiritish kerak. Ularga:

  • Sabzavotlar;
  • Mevalar;
  • Rezavorlar;
  • Ko’katlar;
  • Sut mahsulotlari;
  • Parhezbop go’sht;
  • Loviya;
  • Guruch, grechka kabilar.
1 yulduz2 yulduz3 yulduz4 yulduz5 yulduz 1 ta baho berilgan
Загрузка...
Загрузка...
loading...

Ushbu mazvuda 2 ta fikr qoldirilgan

  1. Assalomu aleykum. Meni yoshim 18da meni qon bosimim 150/100 gacha ko’tarilyapti nimadan ekanligini bilmayapmiz bu qanchalar hafli?

    1. Qon bosimining bu darajagacha ko’tarilishi yetarlicha xavfli, bu organizmda jiddiy o’zgarish mavjudligi belgisidir. Iloji boricha tezroq shifokorga uchashib, buyrak va yuragingizni tekshirtiring.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *