Shamollash (O’RVI) — belgilari, sabablari, tashxis, davolash, uyda davolanish

Shamollash, yuqori nafas yo’llarining virusli yuqumli kaalligi bo’lib, bu nafas yo’llarini qoplagan shilliq qavatni yallig’lanishiga olib keladi. Epidemiyali virus balg’am, tuprik, burun sekretsiyasi va boshqa sekretsiyalarda mavjud. Havo-tomchi yo’li bilan yuqadi. Shamollash tibbiyotda o’tkir respirator kasalliklar va O’RVI (o’tkir nafas yo’llari virusli infektsiyalari) deb ataladi.

Shamollash, yuqori nafas yo'llarining virusli yuqumli kaalligi bo'lib, bu nafas yo'llarini qoplagan shilliq qavatni yallig'lanishiga olib keladi

Shamollash nima? Shamollashga nima sabab bo’ladi?

O’RVI o’zi davolanib ketadigan yuqumli kasallik bo’lib, u turli xil virus turlari bilan yuzaga kelishi mumkin. Tibbiyot nuqtai nazaridan shamollash bu —  yuqori nafas yo’llarining virusli infektsiyasi deyiladi.

Ma’lum bo’lishicha, 200 dan ortiq turli xil viruslar shamollashni keltirib chiqaradi va rinovirus barcha kattalardagi shamollashlarning taxminan 10-40 foizini tashkil qiladi. Boshqa keng tarqalgan viruslar orasida koronavirus, adenovirus, respirator sinditsial virus va paragrippviruslari mavjud.

Ko’pgina turli viruslar shamollashga olib keladi va viruslar doimo rivojlanib, o’zgarib borayotganligi uchun tananing doimiy qarshi qarshilikka ega emas. Shu sababli, umumiy shamollash tez-tez va takrorlanuvchi kasallik hisoblanadi. Aslida, maktabgacha va boshlang’ich maktablarda bolalar yiliga 6-12 marta shamollashlari mumkin, yoshlar va kattalar esa odatda yiliga 2-4 marta shamollashga duchor bo’lishadi. Shamollash odatda kuzda, qish va bahorda yuz beradi.

Shamollash dunyodagi eng keng tarqalgan kasallikdir va bu shifokorga borib, maktab kunlarini va ishlarini o’tkazib yuborishlikning asosiy sababidir.

Umumiy shamollash qanday kechadi?

Shamollash infektsiyalangan sekretsiya (ajralma) bilan bevosita aloqa qilish orqali yoki bemorlar yo’tali, aksa urishi orqali tarqaladi. Odamdan odamga uzatish odatda burunga tegib, so’ngra kimgadir yoki boshqa narsaga tegsa yuqadi. Keyinchalik bu sekretsiyalar bilan bevosita aloqada bo’lgan sog’lom odam burun, ko’zlar, og’izga zararlangan qo’llari bilan teginilgandan tegilgandan keyin kasallanishi mumkin. Virus bir necha soat davomida qalam, kitob, telefon, kompyuter klaviaturasi va qahva chashkasi kabi narsalarda saqlanishi mumkin.

Shamollash necha kun davomida yuqumli hisoblanadi?

Umumiy holda, shamollash alomatlari boshlanishidan bir-ikki kun oldin va simptomlar to’liq bartaraf etilguniga qadar yuqumli bo’lishi mumkin. Biroq, shamollash dastlabki ikki-uch kun mobaynida eng yuqumli hisoblanadi.

Shamollashni keltirib chiqaruvchi xavf omillari nima?

Shamollash imkoniyatini oshiradigan turli xil xavf omillari mavjud, jumladan:

  1. Yosh: Bolalar va yosh bolalarda shamollash rivojlanish ehtimoli ko’proq, chunki ular hali ko’plab viruslarga qarshi immunitetni rivojlantirmaganlar.
  2. Mavsum: odamlar odatda kuzda, qishda yoki yomg’irli mavsumda (iliqroq iqlim sharoitida) shamollashni boshdan kechiradilar. Chunki bunday vaqtda odamlar yopiq bo’joyda bir-biriga yaqinroq bo’lishga intilishadi.
  3. Immun tizimining zaiflashuvi: sust immun tizimiga ega bo’lgan odamlar odatda shamollashadi. Bundan tashqari, charchoq yoki hissiy tuyg’ularga chalingan kishilar shamollashga ko’proq moyil bo’lishi mumkin.

Kattalar, bolalar va chaqaloqlardagi shamollash alomatlari va belgilari qanday?

O’RVI alomatlari ko’pincha infektsiya yuqgandan keyin 2-3 kun o’tib boshlanadi (inkubatsiya davri), lekin u infektsiyaga sabab bo’lgan virus turiga qarab o’zgarishi mumkin. Shamollash alomatlari va belgilari ham infektsiya uchun javobgar bo’lgan virusga bog’liq bo’lib, quyidagilarni o’z ichiga olishi mumkin:

  • To’mov;
  • Tomoq og ‘rig’ i;
  • Og’irlik;
  • Xiralik;
  • Yo’tal;
  • Ko’zlar yoshlanishi;
  • Isitma;
  • Bosh og’rig’i;
  • Quloq og’rig’i;
  • Tanadagi og’riqlar;
  • Ishtaha yo’qolishi;
  • Charchoq.

Kichkintoylar va bolalarda shamollashning simptomlari va alomatlari kattalargiga o’xshash.

Sovuq havoning ta’sirining shamollashga ta’siri bormi?

Umumiy shamollash odatda qish oylarida ro’y berishi mumkin bo’lsa-da, sovuq havoning o’zi shamollashga olib kelmaydi. Aksincha, sovuq ob-havo oylarida odamlar bir-biriga yaqin masofada yopiq joylarda ko’p vaqt o’tkazishadi va shu holat virusni tez tarqalishiga yordam beradi. Aynan shu sababli, bolalar bog’chalari va maktablarda bolalar odatda shamollashga tez chalinishadi.

Umumiy shamollashning rivojlanish bosqichlari qanday?

Shamollashga ko’p turli viruslar sabab bo’lishi mumkin. Umuman olganda, simptomlar virus bilan yuqtirilgandan so’ng 2-3 kun o’tib rivojlanadi. Ba’zi odamlarda kasallik simptomlari sustroq namoyon bo’lsa, boshqalarda kasallik belgilari o’ta jiddiy tus oladi.

Shamollash belgilari odatda 7-10 kun ichida to’liq bartaraf bo’ladi, lekin kasallik inson salomatligi holati va virus turiga qarab kamroq yoki ko’proq vaqtgacha davom etishi mumkin.

Shamollashmi yoki gripp?

Ko’p odamlar shamollashni gripp bilan adashtirishadi. Shamollash va gripp simptomlarining bir qismi o’xshash bo’lsa-da, shamollagan bemorlarda grippga duchor bo’lgan bemorlarga nisbatan kasallik jadalligi nisbatan ancha pastroq bo’ladi. Gripp bilan og’rigan bemorlarda odatda isitma, titroq, bosh og’rig’i, sezilarli mushak og’rig’i, quruq yo’tal, qusish va o’ta zaiflik bilan kasallikning boshlanishi kuzatiladi.

Shamollash bilan gripp o’rtasidagi farq qiyin bo’lsa ham, gripp tashxisini tasdiqlash uchun laboratoriya sinovlari mavjud.

Tashxis

Kasallik belgilar va natijalarni bemor tomonidan berilgan ta’rifga va jismoniy tekshiruvga asoslangan holda aniqlanadi.  Agar bakterial kasallik yoki umumiy shamollash mumkin bo’lgan og’ir asoratlari kabi shartlar bo’lmasa laboratoriya tekshiruvlari va tahlilari amalga oshirilmaydi.

Shamollash odatda umumiy amaliyot shifokori, oila shifokori, terapevt va pediatr tomonidan tashxislanadi va davolanadi.

Davolash. Shamollashga qarshi uy sharoitida davo choralari

Shamollashni umuman olganda davolab bo’lmaydi. Shamollash o’z-o’zidan cheklangan kasallik bo’lib, vaqt o’tib yo’q bo’lib ketadi. Uyda shamollashga qarshi vositalar va tibbiy protseduralar shamollash bilan bog’liq bo’lgan alomatlarning oldini olishga qaratilgan bo’lib, infektsiyaga qarshi inson organizmi kurashadi.

Dori-darmonsiz shamollashni davolashning eng samarali usuli — ko’p suyuqlik ichish(iliq yoki issiq), tinchlik vadam olishdir. Katta yoshli bolalar va kattalardagi shamollashda pastilkalar, tomoq spreyi, yo’talga qarshi siroplar kabi an’anaviy dori-darmonlar kasallik muddatini qisqartirmasada, simptomlarni engillashtiradi. Iliq sho’r suv bilan tomoqni chayish ham yaxshi samara beradi.

Burun uchun tomchilar burun bitishini bartaraf etish uchun ishlatilishi mumkin. Shunisi e’tiborga loyiqki, burun bitishiga qarshi dori-darmonlar uzoq vaqt davomida ishlatilganda teskari ta’sirga olib kelishi mumkin, shuning uchun ehtiyotkorlik bilan va maqsadga muvofiq ravishda ishlatilishi kerak. Homilador ayollar o’zlarining shifokorlari bilan dorilarning xavfsizligini muhokama qilishlari kerak.

Antibiotiklar shamollashga qarshi samara beradimi?

Yo’q, bunday emas. Antibiotiklar bu kasallikni davolashda hech qanday rol o’ynamaydi. Antibiotiklar faqat bakteriyalar keltirib chiqqan kasalliklarga qarshi samaralidir, shamollashga esa viruslar sabab bo’ladi. Antibiotiklar nafaqat yordam bermaydi, balki kamdan-kam hollarda jiddiy allergik reaktsiyaga olib kelishi mumkin, bu ba’zan halokatli bo’lishi mumkin. Bundan tashqari, antibiotiklarni zaruriy bo’lmagan hollarda qo’llash muayyan antibiotiklarga chidamli bo’lgan umumiy bakteriyalarning bir nechta shtammlarini o’sishiga olib keldi. Ushbu va boshqa sabablarga ko’ra antibiotiklardan foydalanishni cheklash muhimdir.

Ba’zida kasallikdan keyin sinusit, gaymorit yoki otit (o’rta quloq infektsiyasi) kabi bakterial infeksiya rivojlanishi mumkin, shunda antibiotiklarni qo’llash maqsadga muvofiq bo’lishi mumkin. Davolash haqidagi qaror tibbiy baholashdan so’ng shifokor yoki tibbiy xodim tomonidan aniqlanishi kerak.

Shamollashda shifokor ga borish kerakmi?

Odatda, kasallikni uyda davolash mumkin. Agar titroq, isitma (39°C dan ziyod), qattiq bosh og’rig’i, qayt qilish, qorin og’rig’i, nafas qisilishi, ko’krak og’rig’i kabi jiddiy alomatlar kuzatilsa yoki kasallik 10 kundan keyin tuzalmasa shifokor huzuriga borgan ma’qul. Shamollash 3 oylikkacha bo’lgan chaqaloqlarda kuzatilganda ham shifokorga murojaat qilishlari kerak.

Agar tomoq og’rig’i va isitma boshqa shamollash alomatlarisiz kuzatilsa, u holda shifokor ko’rigidan o’tish kerak. Chunki bu kasallik streptokok infektsiyasi bo’lishi mumkin, u antibiotikli davolashni talab qiluvchi bakterial infektsiya hisoblanadi.

Umumiy shamollashning asoratlari qanday?

Umumiy shamollash natijasida yuzaga kelishi mumkin asoratlari o’rta quloq yallig’lanishi (o’rta otit) yoki bakterial sinusit rivojlanishini o’z ichiga oladi. Astma yoki surunkali obstruktiv o’pka kasalligi bo’lgan bemorlarga shamollash kasallikning yanada aavj olishiga sababchi bo’lishi mumkin. Kamdan-kam hollarda ikkinchi darajali kasallik sifatida pnevmoniya rivojlanishi mumkin.

Homiladorlik paytida paydo bo’lgan shamollash homilaga salbiy ta’sir qilishi mumkin. Shuning uchun kasallikni oldini olishga e’tibor qaratish zarur: immunitetni oshirish, vitamin komplekslarini qabul qilish, iloji bolsa homiladorlikdan bir oy oldin grippga qarshi emlanish kerak. Bundan tashqari, tashrif buyuradigan joylarni qisqartirish kerak.

Shamollash surunkali bronxit, astma, emfizema, o’pka surunkali kasalliklariga chalingan va chaqaloqlar, qariyalar va yurak xastaligiga chalingan odamlar uchun eng xavfli hisoblanadi.

Kasallikni oldini olish

Kasallikni oldini olish uchun tanani chiniqtirish, immunitetni oshirish tavsiya etiladi.

Shamollashning oldini olishning eng muhim usuli infektsiyali odamlar bilan aloqa qilishni oldini olishdir. Shamollash oldini olish bo’yicha boshqa chora-tadbirlar quyidagilarni o’z ichiga oladi:

  • Qo’llarni tez-tez va har yaxshilab yuvish juda muhimdir, chunki u ifloslangan sirtlarga tegib ketgan qo’llarni viruslardan halos qiladi;
  • Potensial ifloslangan sirtlarni yoki shaxsiy buyumlarni dezinfektsiya qilish va sochiq, ro’mol yoki to’qimalar kabi shaxsiy narsalarni birga ishlatmaslik;
  • Oila a’zolaridan biri shamollagan bo’lsa, idishlarini alohida qilgan ma’qul;
  • Turmush tarzining o’zgarishi, masalan, chekishni to’xtatish va stressni boshqarish, shamollashga nisbatan sezgirlikni kamaytirishi mumkin.

Hozirgi vaqtda bu kasallikka qarshi samarali vaktsina yo’q.

1 yulduz2 yulduz3 yulduz4 yulduz5 yulduz 4 ta baho berilgan
Загрузка...
Matnda xatolik aniqladingizmi? Uni ajratib, Ctrl+Enter tugmasini bosing.
Загрузка...

Izoh qoldirish

E-mail manzilingiz oshkor etilmaydi. To'ldirish majburiy bo'lgan maydonlar * bilan belgilangan

yuklanmoqda...